শৈশৱৰ ভূপেন হাজৰিকা

গিৰীশ চন্দ্ৰ চৌধুৰী চৰিপুখুৰী মধ্য ইংৰাজী বিদ্যাপীঠ, শিক্ষাখণ্ড ঃ কৰৰা, ফোন ঃ ৯৯৫৪২-৫২৩১৫ ,( email: girishchoudhury2019@gmail.com)

 

আমাৰ সমাজ জীৱন আৰু ইতিহাসত যিসকল মহান ব্যক্তিয়ে মানুহৰ হৃদয়ে হৃদয়ে বিভিন্ন ধাৰাৰে স্থান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, সেই সকল ব্যক্তিৰো জীৱন হৰ্ষ বিষাদৰ বিচিত্ৰ অভিজ্ঞতাৰ সৰস কথা উত্তৰ সাধকৰ বাবে প্ৰেৰণা দায়ক সমল৷ এই ব্যক্তিসকলৰো যদি জীৱন পৰিক্ৰমাৰ পাত লুতিয়াই চোৱা হয় তেখেত সকলৰো শৈশৱ, যৌৱন তেনেই সাধাৰণ৷ এনে এজন বৰ্ণাঢ্য, বিশ্ববিশ্ৰুত গুণৰ অধিকাৰী ব্যক্তি ড॰ ভূপেন হাজৰিকা৷
পিতৃ নীলকান্ত হাজৰিকাই শিক্ষকৰ চাকৰি এটা লাভ কৰি নাজিৰাৰ পৰা নেফালৈ যায় আৰু এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয়ত শিক্ষকতা কৰি থাকিবলৈ লয় আৰু শদিয়াতে [এতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ] ১৯২৬ চনৰ জ্জ্ব চেপ্তেম্বৰত ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্ম হয়৷ পৰবৰ্তী সময়ত তেখেত কটন কলেজিয়েত হাইস্কুলৰ শিক্ষক হিচাপে নিযুক্ত হোৱাত সপৰিয়ালে আহি গুৱাহাটীৰ ভৰলুমুখত থকা শহুৰৰ ঘৰতে থাকিবলৈ লয়৷
ভৰলুমুখৰ ঘৰখন আছিল শিক্ষক শিক্ষয়িত্ৰীৰেই ঘৰ৷ ককাক ৰতিকান্ত দাস এগৰাকী শিক্ষক, দেউতাক নীলকান্ত হাজৰিকা শিক্ষক, মাহিয়েক ভৱপ্ৰিয়া দাস শিক্ষয়িত্ৰী৷ সেয়েহে ভূপেন হাজৰিকাই শৈশৱৰ এছোৱা ঘৰতে পঢ়াশুনা কৰি সমনীয়াবোৰৰ লগত উমলি-জামলি দিনবোৰ পাৰ কৰিছিল৷ মাক শান্তি প্ৰিয়াই ভাল আধুনিক গীত গাইছিল, ব্ৰাহ্ম সঙ্গীত, বঙালী গীত, ৰবীন্দ্ৰ সঙ্গীত গাইছিল৷ বৰগীতৰ চৰ্চাও কৰিছিল৷ সঙ্গীতৰ চৰ্চা এনেদৰে তেওঁৰ ঘৰতেই আৰম্ভ হৈছিল৷ জন্মৰে পৰা এনে এটা পৰিৱেশ পালে যি পৰিৱেশে তেওঁক শিল্পী হ’বলৈ প্ৰেৰণা যোগালে৷ সঙ্গীত মুখৰ ঘৰখনত দেউতাক মাক, মামাক আৰু মাহিয়েক আছিল তেওঁৰ সাধনাৰ উৎস৷
দেউতাক কটন কলেজিয়েটলৈ অহাৰ কিছুদিন পাছত সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱ হাওৰাৰ পৰা অসমলৈ আহিছিল৷ কলিকতালৈ যোৱাৰ সয়য়ত তেখেতক কটন কলেজিয়েটৰ ছাত্ৰ সন্মিলনৰ এখন সভালৈ নিমন্ত্ৰণ জনাইছিল৷ ১৯৩০ চনৰ ৩০ অক্টোবৰ৷ বেজবৰুৱা সেই ছাত্ৰ সন্মিলনৰ সভাখনৰ সভাপতি৷ পিতৃ নীলকান্ত হাজৰিকাই তেওঁক চুৰীয়া আৰু পাটৰ চোলা পিন্ধাই আনি সেই সভাত গীত এটি গাবলৈ দিলে৷ এই চাৰিবছৰীয়া শিশুটোক গীত গোৱাৰ সময়ত মানুহে নেদেখে কাৰণে এখন মেজৰ ওপৰত ঠিয় কৰি দিয়া হৈছিল৷ ‘‘যি মূলা বাঢ়ে তাৰ দুপাততে চিন৷’’ গীতটো শুনাৰ পাচত বেজবৰুৱা দেৱে বৰ সন্তোষ পালে আৰু গালত চুমা এটা খোৱাৰ আগতে ‘‘মই পাপী মানুহ, ই বৰ পবিত্ৰ লৰা৷’’ এই বুলি কৈ তামোল খোৱা মুখখন ধুই কপালত এটা চুমা খাই ‘‘খুব ডাঙৰ শিল্পী হবা তুমি৷’’ এই বুলি তেওঁ আশীৰ্বাদ দিলে৷ ১৯৩৩ চনত তেওঁক গুৱাহাটীৰ সোনাৰাম বৰুৱা হাইস্কুলত তৃতীয় শ্ৰেণীত নাম লগাই দিয়ে৷ গণিত বিষয়ত তেওঁ হেনো বৰ দুৰ্বল আছিল৷ সৰুতে তেওঁ বৰ খটাসুৰ আছিল৷ কেতিয়াবা কেতিয়াবা মাহিয়েকৰ স্কুললৈ গৈছিল আৰু তাত কাজিয়া কৰিছিল, ছোৱালীবোৰক পেঞ্চিলেৰে খুচি দিছিল৷ শিক্ষকসকলে গাব দিলে গানো গাইছিল৷ সেইবাবে সকলোৱে তেওঁক মৰম কৰিছিল৷ স্কুলত পঢ়িথকা দিনবোৰত স্কুলৰ পৰা আহোতে সোনাৰাম খেল পথাৰৰ পৰা তেওঁলোকৰ গৰু-ছাগলীকেইটা ঘৰলৈ লৈ অহাটো তেওঁৰ এটা দায়িত্ব হৈ পৰিছিল৷ ভৰলুনৈত সমনিয়াবোৰৰ লগত সাতুৰি-নাদুৰী সময় পাৰ কৰিছিল৷ আন লৰাৰ দৰে ভৰলু দলঙৰ পৰা নাকত ধৰি নৈত জাপ মাৰে ভালদৰে সাতুৰিবও নাজানে, এদিন দুবিবলৈ ধৰোতে কোনোবা এজনে চুলিত ধৰি টানি আনি ধমকনি দিলে৷ তেতিয়াই তেওঁ ভৰলুত সাতোৰ শিকিবলৈ ললে আৰু পানী বাহ এডাল পেলাই তাৰ সহায়ত কম দিনতে ভালদৰে সাতুৰিব পৰা হ’ল৷ সাতোৰ শিকাৰ পাচত ভৰলু ৰেল দলঙৰ পৰা বাৰিষাৰ ভৰলুত প্ৰায়ে জপিয়াই৷ এদিন ৰেল এখন আহি নিছেই ওচৰ পোৱাৰ পাচত নৈত জাপ মাৰি দিলে৷ এইবোৰলৈ তেওঁৰ অলপো ভয় নকৰিছিল৷
১৯৩৫ চনত দেউতাক উপ পৰিদৰ্শক হৈ ধুবুৰীলৈ যায় আৰু তেওঁকো ধুবুৰীৰ এখন বিদ্যালয় নাম লগাই দিয়ে৷ ইয়াৰ এবছৰ পাচতে অৰ্থাৎ ১৯৩৬ চনত নীলকান্ত হাজৰিকা এইবাৰ এছ.ডি.চি হৈ তেজপুৰলৈ আহে৷ ১৯৩৬ চনত তেওঁক তেজপুৰ গৱৰ্ণমেKI× হাইস্কুলত ষষ্ঠ শ্ৰেণীত নাম লগাই দিয়ে৷ তেজপুৰলৈ আহি যেন তেওঁ সংস্কৃতিৰ বৰঘৰৰ মজিয়া পালে৷ ১৯৪০ চনলৈ অৰ্থাৎ তেওঁ মেট্ৰিক পাছ কৰা লৈকে৷ ইয়াতেই সঙ্গীতৰ চৰ্চা চলিল৷ ইয়াৰ বিভিন্ন সভা সমিতিত গীত পৰিৱেশন কৰি ব্যাপক সমাদৰ লাভ কৰিলে৷ নীলকান্তৰ ল’ৰাটোৱে ভাল গান গাই এই কথা সকলোৰে মুখে মুখে হৈ পৰিল৷ আচলতে সঙ্গীতৰ তেওঁৰ কোনো আনুস্থানিক শিক্ষা নাছিল৷ তেওঁৰ আত্মজীৱনী লিখিছে– ‘‘ব্যাকৰণ সন্মত গীত শিকাৰ আমি সুবিধা নাপালো৷ ..... মই নাপালো৷ মই ব্যাকৰণ শিকিব নোৱাৰিলো৷ যদি মই ব্যাকৰণ শিকিব পাৰিলে হেতেন, মই এতিয়া লক্ষ্ণৌত থাকিলোহেতেন বা লক্ষ্ণৌৰ পৰা এজন ডাঙৰ ওস্তাদ হৈ আহিলো হেঁতেন চাগে৷ এজন ভাল গায়ক হম, এইটো ভাৱ মোৰ কেতিয়াও নাছিল৷ মই সদায় ভাবিছিলো যে গীতেৰে সমাজখনৰ কিবা উন্নতি কৰিব পাৰি নেকী? এইটো ভাব মই সৰুৰে পৰাই পাইছিলো৷ সেইবাবে মই শৈশৱতে এটা গীত লিখিছিলোঁ ‘কুসুম্বৰ পুত্ৰ শ্ৰীশঙ্কৰ গুৰু’৷’’ এইটোৱেই তেওঁৰ স্বৰচিত প্ৰথম গীত৷
সোনাৰীয়েহে প্ৰকৃত সোন চিনি পায়৷ ভূপেন হাজৰিকাৰ সম্ভাৱনাময় প্ৰতিভা ধৰি পৰিছিল জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা, বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা আৰু ফণী শৰ্মাৰ দৃষ্টিত৷ অসমৰ সংস্কৃতিৰ এই তিনি নৈক্ষত্ৰ এদিন নীলকান্ত হাজৰিকাৰ ঘৰত উপস্থিত হ’ল৷ তেওঁলোকে এঘKI×ামান হাজৰিকাৰ লগত বিভিন্ন কথা আলোচনাৰ অন্তত জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু বিষ্ণুৰাভাই পিতৃ নীলকান্ত হাজৰিকাক  ক’লে– ‘আপোনাৰ ল’ৰাটো আমাক দিয়ক৷ পঢ়া শুনা ঠিকেই থাকিব, আমি এওক কলিকটালৈ লৈ যাও৷ এমাহ থাকিব লাগিব’ এনেদৰেই সপ্তমশ্ৰেণীত পঢ়ি থাকোতেই ভূপেন হাজৰিকাক সংস্কৃতিৰ বৰঘৰৰ মজিয়ালৈ হাতত ধৰি নি সৃষ্টিৰ পথাৰত কৃষ্টিৰ বীজ সিচিছিল৷
কলিকতালৈ যোৱাৰ আগতে জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা আৰু বিষ্ণু ৰাভাই তেওঁক মাতি নি তেজপুৰতে কেইদিনমান খুব আখৰা কৰালে৷ জ্যোতিপ্ৰসাদে তেওঁক হাতত ধৰি শিকালে৷ তেওঁ অন্যগীত জানে কিন্তু খেয়াল গাব নাজানে৷ কেইটামান সৰু সৰু খেয়াল বিষ্ণু ৰাভাই শিকাই দিলে আৰু প্ৰকাশভঙ্গী শিকাই দিলে জ্যোতিপ্ৰসাদে৷
কলিকতাত গৈ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু বিষ্ণুৰাভাই বিজুলি বেগেৰে গীত লিখিলে আৰু দিনে-নিশাই সুৰ দিলে৷ তেওঁ বিজুলী বেগেৰে গীতসমূহ গাই গ’ল৷ এইডচ.এম.ভি ৰেকৰ্ডিং কোম্পানীত জয়মতী কুৱৰী, শোণিত কুঁৱৰী’ৰ মাইকী মানুহৰ গীতবোৰ তেওঁক গাবলৈ দিছিল৷
শেষত বিষ্ণুৰাভাৰ দুটা গীটো তেওঁৰ ক_ৰে ৰেকৰ্ডিং কৰি ঘৰ মুৱা হ’ল৷ ১৯৪০ চনলৈ অৰ্থাৎ তেওঁ মেট্ৰিক পাছ কৰালৈকে তেজপুৰতে সংগীতৰ চৰ্চা চলিছিল৷ মেট্ৰিক পাছ কৰি তেওঁ কটন কলেজত নামভৰ্তি কৰি পুনৰ গুৱাহাটীলৈ আহে আৰু শিক্ষাৰ লগতে সংগীতৰ সাধনাও সমানে সমানে চলাই নিয়ে৷ ১৯৪২ চনত কটন কলেজৰ পৰা আই.এ. পৰীক্ষাত উত্তিৰ্ণ হৈ বাৰণসী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ত ভৰ্তি হয়৷ উয়ৰ পৰা ১৯৪৪ চনত স্নাতক ডিগ্ৰী আৰু ১৯৪৪ চনত ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ১৯৫৫ চনত আমেৰিকাৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়৷

                এইগৰাকী মহান শিল্পীয়ে আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে লাভ কৰা স্বীকৃতি বোৰৰ ভিতৰত মুখ্যতঃ ১৯৮৮ চনত ‘‘শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ বঁটা’’, ১৯৯৩ চনত ‘‘দাদা চাহেব ফাে{¨ বঁটা’’, অসম চৰকাৰৰ পৰা ২০০৭ চনত জীৱন যোৰা সাধনা বঁটা আৰু মৰনোত্তৰ ভাৱে লাভ কৰে ভাৰতৰ সৰ্ব্বোচ্ছ অসামৰিক সন্মান ‘‘ভাৰত ৰত্ন’’৷ ২০১১ চনৰ প্ত নৱেম্বৰত জীৱন নাটৰ যবনিকা পেলোৱা ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ শৈশবৰ এই জয় যাত্ৰাৰে আৰু কাহিনিও উভতি নোচোৱাকৈ সংস্কৃতিৰ শীৰ্ষত অৱতৰণ কৰি এক উজ্বল নৈক্ষত্ৰ হৈ আজীৱন জিলিকি থাকক৷

-------------