লকডাউন আৰু শিশুৰ মানসিক স্বাস্থ্য: শিক্ষকৰ বাবে এক নতুন প্ৰত্যাহ্বান

নিত্যাশ্ৰী গোস্বামী মিলন হাইস্কুল, পানীগাঁও. নলবাৰী
nitashri

 

কোৰোনাৰ সন্ত্ৰাসে ২০২০-২১ বৰ্ষ দুটা বাৰুকৈয়ে তচ-নচ কৰিলে । কোৰোনাৰ বাবে হোৱা  লকডাউনে আমাৰ সামাজিক ও আৰ্থিক জীৱন খুব বেয়াধৰণে ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিলে । এই লকডাউনে আটাইতকৈ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিলে আমাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক । প্ৰায় দুটাকৈ শিক্ষাবৰ্ষ লকডাউনৰ মাজতেই শেষ হ'ল । জীৱনৰ যিখিনি সময়ত তেওঁলোকে সমাজৰ সংস্পৰ্শত, লগ সমনীয়াৰ সংস্পৰ্শত সামাজিক গুণসমূহ আয়ত্ব কৰিব লাগিছিল, সেই সময়ত তেওঁলোকে চাৰিবেৰৰ মাজত সমাজৰ পৰা দূৰত সহবাস কৰিবলগীয়া হ'ল । ভয় শংকাৰে পাৰ কৰা এই সময়খিনিয়ে বাৰুকৈয়ে আমাৰ কণ কণ ছাত্ৰ ছাত্ৰীসকলৰ শিশু মনসমূহত বেয়া প্ৰভাৱ পেলাইছে । ২০২১ ছেপ্তেম্বৰৰ পৰা আংশিকভাৱে আৰু নৱেম্বৰৰ পৰা সম্পূৰ্ণভাৱে আকৌ আৰম্ভ হৈছে শ্ৰেণীসমূহ। ছাত্ৰ ছাত্ৰীসকলৰ হাঁহিত আকৌ মুখৰিত হৈছে ইমানদিনে নিজম পৰি থকা স্কুলৰ চৌহদ ।  শৈক্ষিক স্থবিৰতা নিৰাময়ৰ বাবে যত্নপৰ হোৱা আমি শিক্ষকসকলে বাৰু ছাত্ৰ ছাত্ৰীসকলৰ মানসিক জগতখনত এবাৰ ভূমুকিয়াই চাইছোনে, যত্ন কৰিছোনে তেওঁলোকক মানসিক নিৰাপত্তা দিয়াৰ বাবে ?

         বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)ৰ মতে মানসিক স্বাস্থ্য হৈছে মানুহ ভালে থকা এটি অৱস্থা যাক অৱলম্বন কৰি ব্যক্তিয়ে নিজৰ কৰ্মদক্ষতা অনুসাৰে জীৱনৰ সাধাৰণ পৰিস্থিতিসমূহৰ লগত মোকাবিলা কৰি সুন্দৰভাৱে সৃজনশীল আৰু অৰ্থপূৰ্ণ জীৱন যাপন কৰি নিজৰ লগতে সমাজ নিৰ্মাণৰ ভূমিকা লব পাৰে । এই সংজ্ঞাটিৰ মতে মানসিক অসুস্থতাৰ অভাৱেই  ভাল মানসিক স্বাস্থ্য নহয় । মানসিক অসুস্থতা নাথাকিলেও আপোনাৰ  বা মোৰ ভাল মানসিক স্বাস্থ্য এটা নাথাকিব পাৰে । আমাৰ ছাত্ৰ ছাত্ৰীসকলৰ ক্ষেত্ৰতো একে কথাই  প্ৰযোজ্য ।
লকডাউনৰ অন্তত এতিয়া স্কুলত  ছাত্ৰ ছাত্ৰীসকলৰ মাজত আগতকৈ যেন বেছিকৈ দেখা গৈছে  কিছুমান আচৰণগত সমস্যা যেনে শিক্ষকৰ প্ৰতি অহেতুক ভয়, শিক্ষকৰ লগত বা সমনীয়াৰ লগত ভালদৰে কথা পাতিবলৈ ইতঃস্তত কৰা, অকলশৰে থাকি ভাল পোৱা, সমনীয়াক বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পোৱা হোৱা, সৰৱ পঠন কৰিবলৈও লাজ কৰা ইত্যাদি । আৰু এই ক্ষেত্ৰত এই সমস্যাসমূহ নিৰাময়ৰ বাবে দ্বিতীয়খন ঘৰ হিচাপে দায়িত্ব আহি পৰে স্কুলৰ তথা শিক্ষক শিক্ষয়িত্ৰীসকলৰ ।স্কুল এখন সৰু সমাজ আৰু আমাৰ দ্বিতীয়খন ঘৰ । ছাত্ৰ ছাত্ৰীৰ সামাজিক আৰু শৈক্ষিক বিকাশৰ মেৰুদণ্ড গঠন হয় স্কুলতেই । গতিকে ছাত্ৰ ছাত্ৰীসকলক শিক্ষা প্ৰদান কৰাৰ লগতে তেওঁলোকৰ মনোজগতৰ খবৰ ৰখা লগতে সমস্যা সমূহ নিৰাময়ৰ বাবে যত্নপৰ হোৱাটো প্ৰতিজন শিক্ষকৰে নৈতিক কৰ্তব্য ।
কোৰোনা অতিমাৰীৰ ভয়াবহতাই শিশুৰ কোমল মনবিলাকত ভয়ৰ বীজ সিঁচি দিলে । কিমানে যে কিমানজন আপোনক হেৰুৱালে, কিমানে পিতৃ বা মাতৃ অথবা দুয়োজনকে হেৰুৱালে । বহুতেই আৰ্থিক সংকটত ভুগিলে । এনেকুৱা এটা সংকটকালীন সময়ৰ পৰা ওলালেও কণ কণ শিশুসকলৰ মনবোৰ নিশ্বয়কৈ মুক্ত হ'ব পৰা নাই । গতিকে এইক্ষেত্ৰত আমি শিক্ষকসকলে মাৰ বান্ধি থিয় হোৱাৰ সময় আহি পৰিছে । এইক্ষেত্ৰত শিক্ষক হিচাপে আমি লব পৰা ব্যৱস্থা সমূহ হ'ল :
i)সিহঁতক ব্যক্তিগত ভাৱে অলপ সময় দিব লাগে। সিহঁতৰ কথা মনোযোগেৰে শুনিব লাগে । কাৰণ শিক্ষকৰ পৰা পোৱা অলপ গুৰুত্বয়ো সিহঁতক বহুত আনন্দ দিব আৰু কথাবোৰ কব পাৰিলে চাপমুক্ত হ'ব ।
ii)স্কুলত এটা ধনাত্মক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিব লাগে । প্ৰাতঃসভাৰ সময়ত বা কোনো এটি শ্ৰেণীত  সিহঁতক গান , আবৃত্তি , অভিনয় আদিত জড়িত হোৱাৰ সুবিধা দিব লাগে ।
iii)ছাত্ৰ ছাত্ৰীসকলৰ মাজত দল গঠন কৰি প্ৰকল্প বনাব দিব লাগে । দলগত কামবোৰে তেওঁলোকৰ জ্ঞান বঢ়োৱাৰ লগতে সামাজিক গুণসমূহৰো বিকাশ সাধন কৰিব ।
iv) মাজে সময়ে তেওঁলোকক ক্ষেত্ৰ ভিত্তিক অধ্যয়নৰ বাবে ওচৰৰে অঞ্চলসমূহলৈ নিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে। জ্ঞান বৰ্ধনৰ লগতে দেহ মন সজীৱ ৰখাৰ ইয়ো এক বঢ়িয়া উপায় ।
v) সপ্তাহৰ এটা বাৰ ছাত্ৰ ছাত্ৰীসকলৰ বাবে "free bag day" হিচাপত ৰখাৰো ব্যৱস্থা কৰিব পাৰি । সেইদিনা সিহঁতক কিতাপৰ পৰা দূৰত ৰাখি নিজে ভালপোৱা কামবোৰ কৰিব দিব পাৰি । তেনে কৰিলে সিহঁতৰ সৃজনীশীলতা বাঢ়িব লগতে ফূৰ্তিও পাব যিয়ে মানসিকভাৱে সতেজ কৰিব ।
vi) সজাগতা সভা পাতি বিভিন্ন বেমাৰ সম্বন্ধে থকা তেওঁলোকৰ অমূলক ভ্ৰান্ত ধাৰণা আতৰাই নিজকে সুস্থ ৰখাৰ জ্ঞান দিব পাৰি ।
vii) মাস্ক, চেনিটাইজাৰৰ শুদ্ধ ও সঠিক ব্যৱহাৰেৰে কিদৰে ভাইৰেল বেমাৰৰ পৰা আতৰত থাকিব পাৰি সেই সম্পৰ্কে তেওঁলোকক জনাব পাৰি ।
এনেকুৱা ধৰণে আৰু বহুতো উপায় অৱলম্বন কৰি আমাৰ ছাত্ৰ ছাত্ৰীসকলক মানসিক ভাৱে সুস্থ -সবল ও সতেজ হৈ থকাত আমি শিক্ষকসকলে অৰিহনা যোগাব পাৰো । ছাত্ৰ ছাত্ৰীৰ যিকোনো বিষয় সম্পৰ্কে সময়ে সময়ে অভিভাৱক সকলৰ লগতো আলোচনা কৰিব লাগে । শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰী তথা অভিভাৱকৰ সন্মিলিত প্ৰচেষ্টাতহে ছাত্ৰ ছাত্ৰীসকলক আমি এখন সুন্দৰ সমাজ নিৰ্মানৰ বাবে উপযুক্ত কৰি তুলিব পাৰিম ।

----------