সময় গণনা

সুষমা আগৰৱালা শিক্ষয়িত্ৰী, বংশৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়

 

আমাৰ পৃথিৱীৰ সময় গণনা ব্যৱস্থাটো সূৰ্যৰ লগত সম্পৰ্কিত। সদায় ৰাতিপুৱা সূৰ্যটো আকাশৰ পূব দিশত উদয় হয় আৰু পশ্চিম দিশত ডুব যায়। আমি সকলোৱে জানো যে আকাশত সূৰ্যৰ এই গতিৰ মূল কাৰণ হৈছে পৃথিৱীৰ আহ্নিক গতি বা পৃথিৱীৰ আৱৰ্তন। পৃথিৱীৰ আহ্নিক গতি সম্পূৰ্ণ হয় ২৪ ঘণ্টাত আৰু ইয়াৰ ফলতেই দিন-ৰাতি হয়। পৃথিৱীয়ে আৱৰ্তন কৰি থাকোঁতে  ইয়াৰ যিটো অংশ সূৰ্যৰ ফালে পৰে তাত পোহৰ পৰে আৰু ইয়াৰ বিপৰীত অংশ অন্ধকাৰত থাকে। আকৌ অন্ধকাৰৰ পৰা আহি প্ৰথম সূৰ্যৰ ৰশ্মিৰ সন্মুখীন হ’লে সূৰ্যোদয় আৰু সূৰ্যৰ ৰশ্মিৰপৰা আঁতৰি আন্ধাৰত প্ৰৱেশ কৰিলে সূৰ্যাস্ত হোৱা বোলে। সেইদৰে সূৰ্যৰ ৰশ্মি লম্ব হৈ পৰিলে তাক মধ্যাহ্ন হোৱা বোলে।
সূৰ্য আৰু পৃথিৱীৰ এনে সম্পৰ্ক সময় গণনাৰ আটাইতকৈ উত্তম উপায় বুলি ধৰা হয়। আমি জানো যে পৃথিৱীয়ে ইয়াৰ মেৰুদণ্ডক আশ্ৰয় কৰি এদিনত পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ সম্পূৰ্ণ এপাক ঘূৰে।অৰ্থাৎ ২৪ ঘণ্টাত ৩৬০ ডাল দ্ৰাঘিমা অতিক্ৰম কৰে বা ২৪ ঘণ্টাৰ সময়ৰ ব্যৱধানত দ্ৰাঘিমাংশৰ পাৰ্থক্য হয় ৩৬০°।
গতিকে,  ১ ঘণ্টাৰ সময়ৰ ব্যৱধানত দ্যাঘিমাংশৰ পাৰ্থক্য হ’ব- ৩৬০°/২৪=১৫°
আনকথাত,
১৫° দ্ৰঘিমাংশৰ পাৰ্থক্যত
সময়ৰ ব্যৱধান হ’ব = ১ ঘণ্টা।
গতিকে, ১° দ্ৰাঘিমাংশৰ পাৰ্থক্যত সময়ৰ ব্যৱধান হ’ব = ৬০মিনিট/১৫=৪ মিনিট
সেইদৰে, ১ মিনিট (১ডিগ্ৰী= ৬০ মিনিট) দ্ৰাঘিমাংশৰ পাৰ্থক্যত সময়ৰ ব্যৱধান হ’ব = ৪x৬০ছেকেণ্ড/৬০ = ৪ ছেকেণ্ড
এইদৰে এখন ঠাইৰ দ্ৰাঘিমাংশৰ লগত সময়ৰ পোনপটীয়া সম্পৰ্ক আছে। পৃথিৱীয়ে পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ আৱৰ্তন কৰি থকাৰ ফলত ভূ-পৃষ্ঠৰ পূবৰ ঠাইবোৰত পশ্চিমৰ ঠাইবোৰতকৈ আগতে সূৰ্য উদয় হয়। অৰ্থাৎ পূবত অৱস্থিত ঠাই এখনৰ সময় সদায় পশ্চিমৰ এখন ঠাইৰ সময়তকৈ আগবঢ়া। সেয়ে এখন ঠাইৰ সূৰ্যোদয় আৰু সূৰ্যাস্তৰ সযয় ঠাইখনৰ দ্ৰাঘিমাংশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
স্থানীয় সময় আৰু মান সময়
কোনো এখন ঠাইৰ সময় দুই প্ৰকাৰে প্ৰকাশ কৰা হয়।
১। স্থানীয় সময় (Local Time)
২। মান সময় (Standard Time)
এখন ঠাইৰ মধ্যাহ্ন সূৰ্যৰ অৱস্থান চাই যি সময় গণনা কৰা হয় তাক স্থানীয় সময় বোলে। এডাল দ্ৰাঘিমাৰেখাত অৱস্থিত সকলো ঠাইৰ স্থানীয় সময় একে হয়। আনহাতে, বেলেগ বেলেগ দ্ৰাঘিমাংশত স্থানীয় সময় বেলেগ বেলেগ হ’ব। যিহেতু ১° দ্ৰাঘিমাংশৰ পাৰ্থক্যত সময়ৰ ব্যৱধান হয় ৪ মিনিট।
০° দ্ৰাঘিমাৰেখা বা মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ স্থানীয় সময় চাই আমি যি কোনো ঠাইৰ সময় নিৰ্ণয় কৰিব পাৰোঁ। কেৱল ঠাইখনৰ দ্ৰাঘিমাংশ জনা থাকিব লাগিব।উদাহৰণস্বৰূপে ০° দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত গ্ৰীণউইচত দুপৰীয়া ১২ বাজিলে ইয়াৰ ১০° দ্ৰাঘিমাংশ পূবে অৱস্থিত এখন ঠাইত সময় হ’ব ১২ বাজি ৪০ মিনিট আৰু ১০° দ্ৰাঘিমাংশ পশ্চিমে অৱস্থিত এখন ঠাইত সময় হ’ব ১১ বাজি ২০ মিনিট।
আন্তৰ্জাতিক সুবিধাৰ বাবে গ্ৰীণউইচৰ ওপৰেদি যোৱা ০° মুখ্য দ্ৰাঘিমা ৰেখাৰ স্থানীয় সময়ক গ্ৰীণউইচ মান সময় (Greenwich Mean Time) বোলা হয়।
মান সময়
আমি ইতিমধ্যে জানিব পাৰিলো যে প্ৰতি ডিগ্ৰী দ্ৰাঘিমাংশৰ পাৰ্থক্যত সময়ৰ ব্যৱধান হয় ৪ মিনিট। এখন দেশৰ মাজেৰে বহুকেইডাল দ্ৰঘিমাৰেখা পাৰ হৈ যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ভাৰতবৰ্ষ ৬৮ ডিগ্ৰী ৭ মিনিট পূবৰপৰা ৯৭ ডিগ্ৰী ২৫ মিনিট পূব দ্ৰাঘিমালৈ বিস্তৃত। প্ৰতিটো দ্ৰাঘিমাংশত স্থানীয় সময় বেলেগ হয়। সেয়ে, ভাৰতবৰ্ষৰ প্ৰায় সোঁ-মাজেদি যোৱা ৮২ ডিগ্ৰী ৩০ মিনিট পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ সময়ক সমগ্ৰ দেশখনৰ বাবে সময় গণনাৰ মান হিচাপে ধৰা হৈছে। ইয়ে হৈছে ভাৰতীয় মান সময় (Indian Standard Time)। গ্ৰীণউইচ মান সময়তকৈ ভাৰতীয় মান সময় ৫ ঘণ্টা ৩০ মিনিট আগবঢ়া।
উত্তৰা-দক্ষিণাকৈ বিস্তৃত বিশাল দেশ কিছুমানত এটা মান সময় মানি চলাটো সম্ভৱ নহয়। কিয়নো এনে দেশত পূব আৰু পশ্চিমফালৰ ঠাইসমূহৰ মাজত সময়ৰ ব্যৱধান বহুত বেছি হয়। সেয়ে, এনে দেশসমূহত এটাতকৈ বেছি মান সময় মানি চলা হয়। যেনে- আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰক ছয়টা সময় মণ্ডলত ভাগ কৰি ছয়টা মান সময় মানি চলা হয়। সেইদৰে ৰুছিয়াত ১১ টা সময় মণ্ডল আছে।
সমগ্ৰ পৃথিৱীক ১৫° দ্ৰাঘিমাংশৰ ব্যৱধানত ২৪ টা সময় মণ্ডল (Time Zone)ত ভাগ কৰা হৈছে।একোটা সময় মণ্ডলত অৱস্থিত ঠাইবোৰৰ মান সময় সাধাৰণতে একে বুলি ধৰা হয়।