মানুহ-বন্যপ্রাণী সংঘাত আৰু সমাধান

মানস প্রতিম মেধি স্নাতক শিক্ষক(বিজ্ঞান), দমদমা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়
manashpratim

সাম্প্ৰতিক সময়ত আমাৰ অসমীয়া সমাজত প্ৰায়ে এটা অভিযোগ সকলোৰে মুখে মুখে প্রচলিত যে -বান্দৰ কেৰ্কেটুৱাৰ উৎপাতত একো ফচল কৰিব নোৱাৰা হ’ল । আকৌ বন্যহস্তীৰ জাকো মাজে মাজে জনাঞ্চললৈ ওলাই আহি খেতি পথাৰৰ, গৃহ সামগ্ৰী আদিৰ বিস্তৰ ক্ষতি সাধন কৰাৰ বাতৰি প্ৰায়ে লাভ কৰা যায়। কিন্তু এনেবোৰ ঘটনাৰ মূল কাৰণ বিশ্লেষণ কৰিলে দেখা যায় যে খাদ্যৰ অভাবেই হৈছে এইবোৰ প্ৰাণীৰ জনাঞ্চলত প্রবেশৰ মূল কাৰণ। কিয়নো অবাধে গছ বন ধ্বংসৰ ফলত বাসস্থানৰ অভাৱ কিছু পৰিমানে হৈছে যদিও অসমত বর্তমানে থকা সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু জনাঞ্চলত থকা হাবিবোৰে ইহঁতৰ বাবে বাসস্থানৰ যোগান ধৰিব পাৰে।

পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ সমতা বজাই ৰখাত প্রতিবিধ প্ৰাণীৰে বিশেষ ভূমিকা আছে। এবিধ প্ৰাণীৰ বিলুপ্তিৰ কু প্রভাব আন এবিধ প্ৰাণীৰ ওপৰত পৰে আৰু সামগ্রিকভাবে গোটেই পৰিস্থিতিতন্ত্ৰতে ইয়াৰ কুপ্ৰভাৱ পৰিলক্ষিত হয়। গতিকে বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আদি প্রাণী কেৱল অপকাৰী জীৱ হিচাপে নিশ্চয় সৃষ্টি হোৱা নাই। ইহঁতে আমাৰ বাৰীখনৰ কিছুমান অপকাৰী কীট পতংগ খাই উপকাৰো কৰে। ইয়াৰ উপৰিও অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগলৈও ইহঁতৰ বৰঙণি আছে। অসমৰ চক্ৰশীলা অভয়াৰণ্য সোণালী বান্দৰৰ বাবে প্ৰখ্যাত। ভাৰতৰ কেবাখনো ৰাজ্যৰ জাতীয় প্রাণী হৈছে বান্দৰ। যেনে- চশমা চকুৱা বান্দৰ ত্ৰিপুৰাৰ আৰু হনুমান বান্দৰ দিল্লীৰ আৰু সিংহনেজীয়া বান্দৰ হৈছে কেৰেলাৰ জাতীয় প্রাণী।

মূলতঃ খাদ্য আৰু বাসস্থানৰ অভাৱতে এনেবোৰ প্ৰাণী বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই আহি জনাঞ্চলত খাদ্যৰ বাবে উপদ্ৰৱ কৰেহি। গতিকে মানুহৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত আবাসিক বন ভাঙি খেতিৰ মাটি, গৃহ নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি মোকলোৱাৰ ফলতো ইহঁতৰ বাসস্থান বনাঞ্চলবোৰ সংকুচিত হৈছে। এইদৰে আজিকালি গাঁৱে ভূঞে এইবোৰ জীৱ জন্তুৰ উপদ্ৰৱৰ বাবে আমিও দায়বদ্ধ। গতিকে এইবোৰ জন্তুক একেমুখে শত্রু হিচাপে গণ্য কৰাৰ সলনি বন্যপ্ৰাণী-মানুহৰ সংঘাতটোৰ ওপৰত বিচাৰ বিশ্লেষণ আৰু গৱেষণাৰ মাধ্যমেৰে সমস্যাটোৰ গঠনমূলক সমাধানৰ প্রতিহে আমি আগবঢ়া উচিত। কিয়নো খাদ্যৰ সন্ধানত জনাঞ্চললৈ নামি অহা অসমৰ কেইবাটাও দুষ্প্রাপ্য প্ৰজাতিৰ বান্দৰ মৃত্যুমুখত পৰাৰ বাতৰিও পোৱা যায়। বর্তমান অসমত হলৌ বান্দৰ, সোণালী বান্দৰ আদি লুপ্তপ্রায়। ইয়াৰে ভিতৰত থলুৱা বান্দৰৰ প্ৰজাতিটোৱে সাধাৰণতে গাঁও-চহৰৰ পৰিবেশৰ লগত খাপখাই বংশবৃদ্ধি কৰি উপদ্ৰৱ সৃষ্টি কৰি আহিছে। গতিকে ইহঁতৰ দ্ৰুত বংশবৃদ্ধিও এই সংঘাতৰ আন এটা কাৰণ গতিকে এইবোৰ দিশ বিবেচনা কৰি এই সমস্যাটো সমাধানৰ বাবে পৰীক্ষামূলকভাবে ল'ব পৰা কেইটামান পদক্ষেপৰ বিষয়ে এটা আলোচনা আগবঢ়োৱা হ'ল।

--------

bandar

১) বান্দৰে ঘৰৰ বস্তু চুৰ কৰি উপদ্ৰৱ কৰাৰ এটা মূল কাৰণ হৈছে খাদ্যৰ অভাৱ। আমাৰ বাৰীবোৰত বিভিন্ন ধৰণত গছ আছে যদিও ফলমূলৰ গছ তাকৰীয়া। গতিকে খাদ্যৰ বাবে কৰিব লগা জীৱন সংগ্রামত ইহঁতে মানুহৰ ঘৰৰ পৰা খাদ্যবস্তু চুৰি কৰি উপদ্ৰৱ কৰে। ইয়াৰ বাবে আমাৰ বাৰীৰ চুকে কোণে মধুৰী, আম, লিচু, লেতেকু, জামুক, কল, আঠফল বা আটলাছ, নাচপতি, চিকু আদি অনেক ফল-মূলৰ গছ ৰোপণ কৰা উচিত।

২) আমাৰ অসমৰ মানুহৰ ঘৰে ঘৰে বাৰীবোৰত শাৰী শাৰী তামোল পাণ, নাৰিকলৰ গছ দেখা যায়।
ইয়াৰপৰাই ক'ব পাৰি যে অসমীয়া মানুহৰ আর্থিক স্বাৱলম্বিতাত তামোল-পাণৰ বাৰীখনৰ এক বিশেষ
ভূমিকা আছিল। কিন্তু বর্তমান কেৰ্কেটুৱাৰ পৰা তামোল-নাৰিকল একো নথকা হৈছে। যিহেতু তামোল গছৰ ছাঁ প্রায় নাথাকেই গতিকে তামোল গছৰ মাজে মাজে বিধে বিধে ফলমূলৰ গছ ৰোপণ কৰিলে এই ফলমূল খাই আমাৰ ল'ৰা-ছোৱালীয়ে পুষ্টি আহৰণ কৰাৰ লগতে কেৰ্কেটুৱা, বান্দৰ আদিৰ খাদ্যৰ অভাবো দূৰ হ'ব, যাৰ ফলত আমাৰ তামোল পাণৰ বাৰীখন অথবা পাকঘৰত এইবোৰ প্ৰাণীৰ উপদ্ৰৱ হ্রাস পাব বুলি ভবাৰ থল আছে।

৩) পথৰ দাঁতিত অথবা ৰাজহুৱা স্থানত ছাঁ দিয়া গছৰ লগতে অধিক সংখ্যাত ফলমূলৰ গছ ৰোপণত
প্ৰাধান্য দিয়া উচিত।
(৪) অসমৰ বন বিভাগৰ উদ্যোগত যিবোৰ ব্যাঘ্র প্রকল্প চলি আছে, তাত বান্দৰে খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বনৰীয়া ফুল, ফলৰ গছ আদি ৰোপণ কৰি একেলগে বান্দৰৰ প্ৰকল্পও ঘোষণা কৰিব পাৰে। তেনে বনাঞ্চলত অধিক উপদ্ৰৱৰ সন্মূখীন হোৱা অঞ্চলসমূহৰ পৰা বান্দৰ ধৰি নি এৰি দিব পাৰি। যিহেতু লতামাকৰি, নাহৰফুটুকী আদিয়ে গছ বগাব পাৰে গতিকে বাঘৰদ্বাৰা সেই প্ৰকল্পত বান্দৰৰ জনসংখ্যাও নিয়ন্ত্রণ হৈ থাকিব আৰু খাদ্যৰ অভাৱত এই বাঘবোৰ জনাঞ্চললৈ ওলাই অহাটোও হ্ৰাস পাব। ফলত বাঘ-মানুহৰ সংঘাতো কমিব বুলি ভবাৰ থল আছে।

৫) বান্দৰৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ প্ৰভাৱ পৰিস্থিতিতন্ত্র অন্য পশু পক্ষীৰ ওপৰত কেনেধৰণে পৰিছে তাৰ ওপৰত অধ্যয়ন হোৱা দৰকাৰ। যিদৰে বৰ্তমানে অসম চৰকাৰে মানুহৰ জনসংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, তেনেদৰে যদিহে বান্দৰৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিয়ে অন্য পশু-পক্ষীৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাইছে তেন্তে নিয়ন্ত্ৰণৰ বহিৰত থকা বান্দৰ অধ্যুষিত অঞ্চলবোৰত কিছু পৰিমানে বান্দৰৰ বন্ধ্যাকৰণ আঁচনি ল'ব পাৰে যাতে সিহঁতৰ জনসংখ্যা নিয়ন্ত্রণত থাকে।

৬) একেদৰে হস্তী-মানুহৰ সংঘাত হ্ৰাস কৰিবলৈ হাতীৰ খাদ্যৰ সমস্যা সমাধানৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিব লাগিব। ইয়াৰ বাবে হাতী থকা বনাঞ্চলসমূহত পর্যাপ্ত পৰিমানে সিহঁতৰ খাদ্য হিচাপ ব্যৱহৃত বনৰীয়া কলগছ, ঔটেঙা, চোম গছ আদি ৰোপণত বন বিভাগে গুৰুত্ব আৰোপ কৰিব লাগে। লগতে চৰকাৰী উদ্যোগত তেনে পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ আশে পাশে হাতীৰ বাবে ধান শস্যৰ খেতি কৰিবলৈও ৰাইজক উৎসাহিত কৰিব পাৰে।

৭) সাধৰণতে চেগুণৰ দৰে মূল্যবান গছ ৰোপণত আমাৰ সমাজত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা দেখা যায়। ইয়াৰ লগতে চৰকাৰীভাবে যদি উন্নত সংকৰ জাতৰ ফলমূলৰ গছো আমাৰ বাৰীবোৰত ৰোপণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে তেনেহ'লে এনে প্রাণীবোৰৰ যথেষ্ট খাদ্যৰ অভাৱ দূৰ হ'ব।

৮) জনাঞ্চলত থকা বান্দৰবোৰক মঠ-মন্দিৰ, উদ্যান আদিত সংস্থাপন কৰি পৰ্যটন উদ্যোগত সহায় কৰিব পাৰি নেকি তাৰ বাবে সকলোৱে চিন্তা-চৰ্চা কৰা উচিত।

বর্তমান সময়ত জনবিস্ফোৰণে মানুহৰ মাজতে এক গুৰুতৰ সমস্যা হিচাপে থিয় দিছে। ইয়াৰ ফলত বাসস্থান আৰু জীৱিকাৰ বাবে প্রাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা বাঢ়ি গৈছে, যাৰ ফলস্বৰূপে বনাঞ্চল হ্ৰাস পাইছে। যাৰ ফলত মানুহ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ সংঘাত দিনক দিনে বৃদ্ধি পাইছে। লগতে গোলকীয় উষ্মীভৱনৰ বাবে হোৱা জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলস্বৰূপে জীৱকুল বিপদাপন্ন হৈছে আৰু পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্য হ্রাস পাইছে। গতিকে পৃথিৱীৰ জীৱকূলৰ মাজত একমাত্র বিবেকবান প্রাণী হিচাপে আমি এনেধৰণৰ বনপ্ৰাণীৰ সংঘাতজনিত সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবে পৰিবেশৰ অনুকূলীয় সমাধানৰ দিশত আগবাঢ়িব লাগিব। এইদৰে উন্নয়নমূলক কাম-কাজসমূহ কৰোতেও পৰিৱেশৰ দিশটো আৰু ভবিষ্যৎ প্রজন্মৰ কথা বিবেচনা কৰি আগবাঢ়িলেহে পৃথিৱীখন বৈচিত্র্যময় হৈ থাকিব।

--------